مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روش شناسی پژوهش در علوم انسانی 2423-5679 15 2 2025 02 03 تحلیل روش شناسی مطلوب اقتصاد اسلامی در حوزه علمیه قم 5001522 10.22034/pajohesh.2026.5001522 FA مصطفی کاظمی نجف آبادی استادیار - پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 0000-0003-2271-2714 مسعود داودی پور 0000-0001-5049-8984 Journal Article 2025 01 06 حوزۀ علمیه قم در سدۀ اخیر دارای پیشرفت‌های علمی قابل توجهی در حوزۀ علوم اسلام بوده است و در غنای مطالب علمی همواره اثرگذاری داشته است. مباحث اقتصاد اسلامی نیز به عنوان یکی از خاستگاه‌های دینی و اجتماعی مورد توجه علمای حوزۀ علمیه قم بوده است. این تحقیق با روش تحلیلی-توصیفی به دنبال تبیین نقش سدۀ اخیر حوزۀ علمیه قم در روش‌شناسی مطلوب اقتصاد اسلامی است. روش‌شناسی اقتصاد اسلامی در سدۀ اخیر حوزۀ علمیه قم با اندیشۀ آیت‌الله شاه‌آبادی آغاز شده و در مرحلۀ بعد با ورود نظریۀ شهیدصدر و حضور شاگردان ایشان در حوزۀ علمیه قم هم زمان با انقلاب اسلامی ایران، به رشد و کمال رسیده است. بنابراین با توصیف روش‌های «تکوین و ادعا»،«ترکیب»، «نظریه‌پردازی استقلالی»، «استنباط نظریه اقتصادی از کتاب و سنت»، «نهادگرایی»، «نظریه اندیشه مدون»، «استنباط خرده نظام و کلان نظام»، «استنباط احکام اجتماعی»، «کشف مستقیم»، «الگوی حکمی اجتهادی»، «چند مرحله‌ای»، «تفسیر موضوعی بیرونی» و «روش تجربی» که همگی در بستر سدۀ اخیر حوزۀ علمیۀ قم شکل گرفته‌اند و با شاخص قرار دادن کشف نظام و سیستم اقتصادی اسلام، آن روشی به عنوان روش مطلوب معرفی گردید که تمامی عناصر دینی دخیل درتشکیل نظام اقتصادی را موردلحاظ قرارداده وکشف کامل‎‌تری نسبت به سایرروش‌هاداشته است.