مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 27 بازنمایی روش‌شناسی تحلیل فلسفی؛ به عنوان یک روش کیفی مبنایی در تمام علوم 5002763 10.22034/pajohesh.2025.5002763 FA رضا محمدی https://orcid.org/00 سیف‌اله فضل‌الهی قمشی دانشیار - گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه طلوع مهر، قم، ایران 0000-0002-6440-240X Journal Article 2025 09 30 Philosophical analysis, conceived as a qualitative research methodology, is not merely a choice but a logical prerequisite for validating the theoretical foundations across all sciences. This method serves a dual and essential function: it is simultaneously a tool for uncovering latent presuppositions and constructing robust arguments. The objective of this study is to elucidate this methodology and present its systematic representation to researchers. By adopting a descriptive-analytical and meta-synthetic approach, this paper addresses pivotal questions concerning the nature, process, and validity criteria of philosophical analysis. The findings reveal that the nature of this method is not that of a single school of thought but rather a rich analytical “toolbox” comprising conceptual, normative, phenomenological, and hermeneutic approaches. Its procedural framework is articulated in a systematic four-stage model—from problem formulation to argument construction—and its validity criteria are delineated, including coherence, clarity, comprehensiveness, and the innovative criterion of “analytical fidelity.” The two key contributions of this paper are: first, the definitive demarcation of “philosophical analysis” as a universal research method from “analytic philosophy” as a specific historical school; and second, its articulation as a foundational methodology and a prerequisite for achieving conceptual rigor in all scientific disciplines. تحلیل فلسفی، به مثابه یک متدولوژی تحقیق کیفی، نه یک انتخاب، بلکه پیش‌نیاز منطقی برای اعتباربخشی به بنیان‌های نظری در سراسر علوم است. این روش کارکردی دوگانه و ضروری دارد: همزمان ابزاری برای «آشکارسازی» پیش‌فرض‌های پنهان و «بنا نهادن» استدلال‌های مستحکم است. هدف این پژوهش، رفع ابهام از این روش‌شناسی و بازنمایی نظام‌مند آن برای محققان است. این مقاله با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی و فراترکیب، به پرسش‌های محوری درباره ماهیت، فرایند و معیارهای اعتبار تحلیل فلسفی پاسخ می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد ماهیت این روش، نه یک مکتب واحد، بلکه یک «جعبه‌ابزار» تحلیلی غنی (شامل رویکردهای مفهومی، هنجاری، پدیدارشناختی و هرمنوتیک) است. فرایند اجرایی آن در یک مدل چهار مرحله‌ای نظام‌مند (از صورت‌بندی مسئله تا ساخت استدلال) تدوین گردید و معیارهای اعتبار آن شامل انسجام، وضوح، جامعیت، و معیار نوآورانه «وفاداری تحلیلی» تبیین شد. دو دستاورد کلیدی این مقاله عبارتند از: نخست، تفکیک قاطع «تحلیل فلسفی» به‌مثابه یک روش تحقیق عام از «فلسفه تحلیلی» به‌مثابه یک مکتب تاریخی خاص؛ و دوم، صورت‌بندی آن به‌عنوان یک متدولوژی مبنایی و پیش‌نیاز برای دستیابی به صلابت مفهومی در تمامی رشته‌های علمی.