@article {
author = {Shoshtari, Mahdi},
title = {مباحث الفاظ اصول فقه به‌مثابه منطق دلالت‌شناختی  نظریه‌پردازی در علوم انسانی اسلامی*},
journal = {روش شناسی پژوهش در علوم انسانی 30 ، پاییز و زمستان 1403},
volume = {15},
number = {2},
pages = {7-21},
year  = {2025},
publisher = {Imam Khomeini Educational and Research Institute},
issn = {2423-5679},
eissn = {2980-8529},
doi = {10.22034/pajohesh.2025.5003161},
abstract = {One of the fundamental challenges in the development of Islamic humanities is the absence of an indigenous, coherent, and epistemologically generative methodology for deriving concepts and theories from religious texts. Focusing on the "lexical discussions" (mabāḥith al-alfāẓ) within Uṣūl al-Fiqh (principles of jurisprudence), this article examines the hypothesis that the semiotic rules of Uṣūl al-Fiqh-such as those governing apparent meaning (ẓuhūr), generality and particularity (ʿumūm wa khuṣūṣ), absoluteness and restriction (iṭlāq wa taqyīd), context (siyāq), and implicative significations (madlūlāt iltizāmiyya)-can serve as a methodological framework for theorizing in the Islamic humanities. The research adopts an analytical-theoretical approach, grounded in the application of jurisprudential principles to conceptual structures within the human sciences. In each section of the article, a specific rule from the lexical discussions is introduced and analyzed, and examples from fields such as education, psychology, sociology, and political science are presented to demonstrate how these rules can extract coherent and theoretically productive propositions from religious texts. Furthermore, a step-by-step model is proposed for transforming religious concepts into scientific theories, encompassing the stages of problem selection, semiotic analysis, extraction of theoretical concepts, and theory evaluation within an Islamic framework. The findings indicate that the lexical discussions, as tools for the rational and linguistic understanding of texts, can provide a methodical and indigenous foundation for the development of Islamic humanities-a methodology that neither falls into hermeneutic subjectivism nor merely imitates secular Western models, but is instead grounded in intra-religious rational ijtihād.},
keywords = {uṣūl al-fiqh, Lexical Discussions, Theorizing, Islamic humanities, semiotics, Islamic Methodology, },
title_fa = {مباحث الفاظ اصول فقه به‌مثابه منطق دلالت‌شناختی  نظریه‌پردازی در علوم انسانی اسلامی*},
abstract_fa ={یکی از چالش‌های بنیادین در مسیر تولید علوم انسانی اسلامی، فقدان روش‌شناسی‌‌ای بومی، منسجم و معرفت‌زا برای استخراج مفاهیم و نظریه‌ها از متون دینی است. این مقاله با تمرکز بر «مباحث الفاظ» در اصول فقه، به بررسی این فرضیه می‌پردازد که قواعد دلالت‌شناختی اصول فقه ـ نظیر ظهور، عموم و خصوص، مطلق و مقید، سیاق و مدلول‌های التزامی ـ می‌توانند نقش روش‌شناسی در فرایند نظریه‌پردازی علوم انسانی اسلامی ایفا کنند. روش این پژوهش، تحلیلی ـ نظری و مبتنی‌بر تطبیق قواعد اصولی با ساختارهای مفهومی در علوم انسانی است. در هر ‌بخش از مقاله، یکی از قواعد مباحث الفاظ معرفی و تحلیل شده و با ارائه نمونه‌هایی از حوزه‌هایی همچون تربیت، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و سیاست نشان داده شده که چگونه این قواعد می‌توانند از متون دینی، گزاره‌هایی منسجم و قابل نظریه‌پردازی استخراج کنند. همچنین، الگویی گام‌به‌گام برای تبدیل مفاهیم دینی به نظریه‌های علمی ارائه شده که شامل مراحل انتخاب مسئله، تحلیل دلالی، استخراج مفاهیم نظری، و ارزیابی نظریه در چارچوب اسلامی است. نتیجۀ پژوهش حاکی از آن است که مباحث الفاظ، به‌عنوان ابزار فهم عقلانی و زبان‌شناسانه متون، می‌توانند پایه‌ای روشمند و بومی برای توسعۀ علوم انسانی اسلامی فراهم کنند، روشی که نه گرفتار ذهن‌گرایی تأویلی است و نه تقلید از مدل‌های سکولار غربی، بلکه مبتنی‌بر اجتهاد عقلانی درون‌دینی است.},
keywords_fa = {اصول فقه ,مباحث الفاظ ,نظریه‌پردازی ,علوم انسانی اسلامی ,دلالت‌شناسی ,روش‌شناسی اسلامی ,},
url = {https://pajohesh.nashriyat.ir/node/5003161},
eprint = {https://pajohesh.nashriyat.ir/sites/pajohesh.nashriyat.ir/files/article-files/5003161-1789280970.pdf}
}