TY  - JOUR
    ID  - 5003161
    TI  - مباحث الفاظ اصول فقه به‌مثابه منطق دلالت‌شناختی  نظریه‌پردازی در علوم انسانی اسلامی*
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 9
    LA  - fa
    SN  - 2423-5679
        AU  - Shoshtari, Mahdi
      AD  - دانشیار فقه و مبانی حقوق دانشکده شهید محلاتی(ره)
        Y1  - 2025
    PY  - 2025
    VL  - 15
    IS  - 2
    SP  - 7
    EP  - 21
  KW  - اصول فقه
KW  - مباحث الفاظ
KW  - نظریه‌پردازی
KW  - علوم انسانی اسلامی
KW  - دلالت‌شناسی
KW  - روش‌شناسی اسلامی
    DO  - 10.22034/pajohesh.2025.5003161
    AB  - یکی از چالش‌های بنیادین در مسیر تولید علوم انسانی اسلامی، فقدان روش‌شناسی‌‌ای بومی، منسجم و معرفت‌زا برای استخراج مفاهیم و نظریه‌ها از متون دینی است. این مقاله با تمرکز بر «مباحث الفاظ» در اصول فقه، به بررسی این فرضیه می‌پردازد که قواعد دلالت‌شناختی اصول فقه ـ نظیر ظهور، عموم و خصوص، مطلق و مقید، سیاق و مدلول‌های التزامی ـ می‌توانند نقش روش‌شناسی در فرایند نظریه‌پردازی علوم انسانی اسلامی ایفا کنند. روش این پژوهش، تحلیلی ـ نظری و مبتنی‌بر تطبیق قواعد اصولی با ساختارهای مفهومی در علوم انسانی است. در هر ‌بخش از مقاله، یکی از قواعد مباحث الفاظ معرفی و تحلیل شده و با ارائه نمونه‌هایی از حوزه‌هایی همچون تربیت، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و سیاست نشان داده شده که چگونه این قواعد می‌توانند از متون دینی، گزاره‌هایی منسجم و قابل نظریه‌پردازی استخراج کنند. همچنین، الگویی گام‌به‌گام برای تبدیل مفاهیم دینی به نظریه‌های علمی ارائه شده که شامل مراحل انتخاب مسئله، تحلیل دلالی، استخراج مفاهیم نظری، و ارزیابی نظریه در چارچوب اسلامی است. نتیجۀ پژوهش حاکی از آن است که مباحث الفاظ، به‌عنوان ابزار فهم عقلانی و زبان‌شناسانه متون، می‌توانند پایه‌ای روشمند و بومی برای توسعۀ علوم انسانی اسلامی فراهم کنند، روشی که نه گرفتار ذهن‌گرایی تأویلی است و نه تقلید از مدل‌های سکولار غربی، بلکه مبتنی‌بر اجتهاد عقلانی درون‌دینی است.
    UR  - https://pajohesh.nashriyat.ir/node/5003161
    L1  - https://pajohesh.nashriyat.ir/sites/pajohesh.nashriyat.ir/files/article-files/5003161-1789280970.pdf
    ER  -