روش استنباط قواعد تنظيمي در انديشه شهيد صدر

سال پنجم، شماره اول، پياپي 9، پاييز و زمستان 1393

محسن اراكي / استاد عالي خارج فقه حوزه علميه قم

امين عابدي‌نژاد داوراني / دانشجوي دكتري فلسفه تطبيقي                                     abedidavarani@gmail.com

دريافت: 15/1/1394 ـ پذيرش: 7/7/1394

چکيده

«قواعد تنظيمي» يکي از مهم‌ترين اجزاء نظام‌ها هستند و نقشي تنظيمي در حيات اجتماعي ايفاء مي‌کنند. در اين مقاله پس از تبيين مفاهيم، به اهميت و ضرورت قواعد تنظيمي مي‌پردازيم. قاعده تنظيمي قاعده‌اي کلي و اساسي است که ناظر به هدف خاصي مي‌باشد. قواعد تنظيمي از چند جهت با قوانين علمي تفاوت دارند. قواعد تنظيمي گزاره‌هايي اعتباري هستند، اما قوانين علمي گزاره‌هايي حقيقي به شمار مي‌روند. همچنين قواعد تنظيمي در هدف و روش با قوانين علمي و با احکام و فروعات فقهي تفاوت دارند. قواعد تنظيمي در واقع مناط و روح قواعد فقهي به شمار مي‌روند. به همين جهت، قواعدي کلي و اساسي هستند. مباني، اهداف و احکام سه منبع اصلي براي استنباط قواعد تنظيمي هستند. کشف، تفسير و تفصيل اهداف، تجميع احکام، تفسير مفاهيم احکام، تحليل احکام به‌عنوان گام‌هاي مراحل استنباط قواعد تنظيمي تبيين شده‌اند. چگونگي تفصيل قاعده تنظيمي در پايان و در مرحله نقد و بررسي پيشنهاد مي‌شود که نصوص تشريعي مستقيماً به‌عنوان منبع استنباط قواعد تنظيمي مورد استفاده قرار گرفته و اين قواعد بر اساس مفهوم تواتر اجمالي کشف شده تفصيل يابند.

كليدواژه‌ها: نظام، قواعد تنظيمي، شهيد صدر، روش استنباط، فقه نظام.