«فرضيه» در «مذهب اقتصادي اسلام»با تأكيد بر ديدگاه شهيد صدر در كتاب «اقتصادنا»

سال هشتم، شمارة اول، پياپي 15، بهار و تابستان 1396

محمدجواد قاسمي اصل اصطهباناتي/ دانشجوي دكتري فلسفة اقتصاد اسلامي مؤسسة‌ آموزشي پژوهشي امام خميني ره دريافت: 16/05/1398 - پذيرش: 26/08/1398    ghasemi2561@anjomedu.ir

چکيده
فرضيه، حدسي دربارة روابط بين متغيرهاست که اگر به درجة اعتبار برسد، تبديل به نظريه مي‌شود. ضرورت، جايگاه، ويژگي‌ها و انواع فرضيه‌، محل بحث انديشمندان است. در مکتب اقتصادي اسلام ـ که شهيد صدر از آن به مذهب تعبير مي‌کند و برنامة کلي سعادت اقتصادي را در خود دارد ـ نيز ضرورت فرضيه، ويژگي‌ها و انواع آن نياز به بررسي دارد. اين تحقيق، به روش توصيفي- تحليلي به بررسي نقش فرضيه در کشف مذهب اقتصادي با تکيه بر ديدگاه‌هاي شهيد صدر مي‌پردازد. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد که طرح فرضيه در فقه جايگاه اساسي دارد و قابل چشم‌پوشي نيست. در مذهب اقتصادي اسلام نيز فرضيه ضرورت دارد. بر اساس ديدگاه شهيد صدر، در کشف مستقيم، فرضيه طي پنج مرحلة تجميع، تفکيک، ترجيح، تدوين و ترکيب احکام شرعي به دست مي‌آيد. در کشف معکوس، فرضيه از مفاهيم اسلامي به دست مي‌آيد. اين فرضيات، گزاره‌هايي باثبات، کلي، راهبردي و غيرانفعالي در برابر رفتار افراد است که از سنخ ساختارهايي چون نظرية توزيع و توليد، راهبردهايي چون تنوع مالکيت، و اهدافي چون عدالت اجتماعي (اقتصادي) است. 
كليدواژه‌‌ها: فرضيه، شهيد صدر، انواع فرضيه، مذهب اقتصادي، اقتصاد اسلامي.