روش شناسی پژوهش در علوم انسانی، سال پانزدهم، شماره اول، پیاپی 29، بهار و تابستان 1403، صفحات 50-74

    چالش‌های تعریف واژگان«سازه»، «مفهوم» و «متغیر» در پژوهش و ارائة راهکارهای مناسب برای رفع آنها و تشخیص واژگان

    نوع مقاله: 
    Review Article
    نویسندگان:
    ✍️ احمد هدایت پناه شالدهی / دکترای ریاضیات دانشگاه ملی مهارت استان گیلان، دانشکدة دکتر معین رشت / ahmad.hedayatpanah@gmail.com
    طاهره خیرخواه صادق / دکترای جغرافیای دانشگاه ملی مهارت استان گیلان، دانشکدة دکتر معین رشت / Tkheirkhah@nus.ac.ir
    محمد سعید هدایت پناه شالدهی / کارشناس ارشد مدیریت ورزشی دانشگاه ملی مهارت استان گیلان، دانشکدة شهید خدادادی انزلی / hedayatpanah@gmail.com
    مرضیه هدایت پناه شالدهی / کارشناس ارشد فناوری اطلاعات دانشگاه ملی مهارت استان تهران، دانشکدة ولی‌عصر (عج) / m.hedayatpanah.86@gmail.com
    بدریه هدایت پناه شالدهی / کارشناس ارشد قرآن و حدیث اداره کل آموزش و پرورش گیلان، معاونت پرورشی / atharhedayatpanah@gmail.com
    dor 20.1001.1.24235679.1403.15.1.3.0
    doi 10.22034/pajohesh.2025.5002400
    چکیده: 
    هدف این پژوهش، بررسی چالش‌های مربوط به تعاریف سه واژة کلیدی (سازه، مفهوم، متغیر) در تحقیقات علوم انسانی و ارائة راهکارهایی برای تشخیص دقیق آنهاست. روش تحقیق از نوع بنیادی ـ کاربردی بوده و جامعة آماری شامل ۱۵۲ جلد کتاب در حوزه‌های روش تحقیق، آمار و ریاضی در رشته‌های گوناگون تحصیلی است. بررسی‌ها نشان داد که تنها 9/28 درصد کتاب‌ها دارای تعاریف مشخصی از واژگان مزبور بودند و در 1/71 درصد آنها هیچ‌گونه تعریفی ارائه نشده بود. از این میان، ۴۴ عنوان کتاب برای تحلیل انتخاب شدند. ابزار پژوهشْ تعاریف ارائه‌شده توسط نویسندگان معتبر ملی و بین‌المللی بود که بر اساس دو شاخص اصلی برای هر واژه (اندازه‌پذیری و تغییرپذیری برای متغیر) ارزیابی شدند. تنها ۲۷ عنوان کتاب (7/17 درصد) توانستند تعاریف مناسبی از هر سه واژه ارائه دهند. نتایج نشان دادند در بیش از ۸۴ درصد منابع، اجماع نظری در تعریف «سازه»، «مفهوم» و «متغیر» وجود ندارد. این عدم اجماع چالشی جدی برای پژوهشگران و دانشجویان محسوب می‌شود و موجب سردرگمی در تشخیص واژگان و استفادة نادرست از روش‌های آماری می‌گردد؛ برای نمونه، استفادة اشتباه از آزمون «t» به جای آزمون «من ‌ویت‌ نی». همچنین وابستگی اغلب نویسندگان به تعاریف سنتی، مانع تحلیل دقیق مفاهیم می‌شود. برای رفع این مشکل، باید با تعریف عملیاتی، سازه‌ها و مفاهیم را از سطح انتزاعی به متغیرهای قابل سنجش تبدیل کرد. در پایان، راهکارهایی برای تشخیص واژگان بر اساس مقیاس‌ها و شیوه‌های پژوهشی ارائه شده‌اند.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Challenges in Defining the Terms "construct," "concept," and "variable" in Research and Presenting Appropriate Solutions for Their Identification
    Abstract: 
    The aim of this research is to investigate the challenges related to the definitions of three key terms (construct, concept, variable) in humanities research and to present solutions for their accurate identification. The research method was fundamental-applied, and the statistical population included 152 volumes of books in the fields of research methods, statistics, and mathematics across various academic disciplines. Investigations showed that only 28.9% of the books had specific definitions for the mentioned terms, and in 71.1% of them, no definition was provided. Out of these, 44 titles were selected for analysis. The research instrument was the definitions provided by reputable national and international authors, which were evaluated based on two main criteria for each term (measurability and variability for variables). Only 27 book titles (17.7%) were able to provide appropriate definitions for all three terms. The results indicated that in over 84% of the sources, there is no consensus on the definition of "construct," "concept," and "variable." This lack of consensus poses a serious challenge for researchers and students, leading to confusion in identifying the terms and incorrect use of statistical methods; for example, mistakenly using the "t-test" instead of the "Mann-Whitney U test." Furthermore, most authors' reliance on traditional definitions prevents a precise analysis of concepts. To resolve this problem, operational definitions should be used to transform constructs and concepts from an abstract level into measurable variables. Finally, solutions for identifying the terms based on scales and research methods are presented.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    هدایت پناه شالدهی، احمد، خیرخواه صادق، طاهره، هدایت پناه شالدهی، محمد سعید، هدایت پناه شالدهی، مرضیه، هدایت پناه شالدهی، بدریه.(1403) چالش‌های تعریف واژگان«سازه»، «مفهوم» و «متغیر» در پژوهش و ارائة راهکارهای مناسب برای رفع آنها و تشخیص واژگان. دو فصلنامه روش شناسی پژوهش در علوم انسانی، 15(1)، 50-74 https://doi.org/10.22034/pajohesh.2025.5002400

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    احمد هدایت پناه شالدهی؛ طاهره خیرخواه صادق؛ محمد سعید هدایت پناه شالدهی؛ مرضیه هدایت پناه شالدهی؛ بدریه هدایت پناه شالدهی."چالش‌های تعریف واژگان«سازه»، «مفهوم» و «متغیر» در پژوهش و ارائة راهکارهای مناسب برای رفع آنها و تشخیص واژگان". دو فصلنامه روش شناسی پژوهش در علوم انسانی، 15، 1، 1403، 50-74

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    هدایت پناه شالدهی، احمد، خیرخواه صادق، طاهره، هدایت پناه شالدهی، محمد سعید، هدایت پناه شالدهی، مرضیه، هدایت پناه شالدهی، بدریه.(1403) 'چالش‌های تعریف واژگان«سازه»، «مفهوم» و «متغیر» در پژوهش و ارائة راهکارهای مناسب برای رفع آنها و تشخیص واژگان'، دو فصلنامه روش شناسی پژوهش در علوم انسانی، 15(1), pp. 50-74

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    هدایت پناه شالدهی، احمد، خیرخواه صادق، طاهره، هدایت پناه شالدهی، محمد سعید، هدایت پناه شالدهی، مرضیه، هدایت پناه شالدهی، بدریه. چالش‌های تعریف واژگان«سازه»، «مفهوم» و «متغیر» در پژوهش و ارائة راهکارهای مناسب برای رفع آنها و تشخیص واژگان. روش شناسی پژوهش در علوم انسانی، 15, 1403؛ 15(1): 50-74