Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, Volume 15, Issue 1, No 29, Year 2026 , Pages 7-27

    The Avicennian Approach of Allamah Misbah Yazdi in Developing the Islamic Humanities

    Article Type: 
    Promotional
    Writers:
    ✍️ Abbas Geraei / Assistant Professor, The Department of Philosophy at Imam Khomeini Education and Research Institute / garaei@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.24235679.1403.15.1.1.8
    doi 10.22034/pajohesh.2025.5002553
    Abstract: 
    As the ultimate goal of the Islamic Revolution of Iran, realization of the new Islamic civilization necessitates the development of the Islamic humanities. However, multiple answers have been offered to the question of how to develop the Islamic humanities by its proponents. Avicenna's approach in flourishing Islamic philosophy has the capacity to serve as a model for this important task. This research attempts to extract the components of Avicenna's approach for the flourishing and development of Islamic philosophy and, by studying the works of Allamah Misbah Yazdi, demonstrates a successful adoption of this approach. Avicenna began his work in philosophy by meticulously examining the nature of philosophical knowledge, or in contemporary terms, the philosophy of philosophy. This groundwork paved the way for a more precise examination of philosophical issues. Through his clear delineation of philosophy and his methodological and technical innovations, he created a leap in the system of Islamic philosophy established by Farabi. In the works of Allamah Misbah Yazdi, which were presented with the aim of producing Islamic humanities, one can observe a similar approach. This means that in the process of producing each branch of the humanities, Allamah first endeavored to provide a clear delineation of that science in terms of its philosophy, thereby laying the groundwork for its production. For instance, in developing Islamic ethics, the philosophy of Islamic ethics has first been meticulously examined, and after presenting a clear picture of the nature of Islamic ethics, the Islamic ethical system has been presented.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :رویکرد سینوی علامه مصباح ‌یزدی در تولید علوم انسانی اسلامی
    Abstract: 
    تحقق تمدن نوین اسلامی به‌عنوان هدف نهایی انقلاب اسلامی ایران، نیازمند تولید علوم انسانی اسلامی است. اما چگونگی تولید علوم انسانی اسلامی، مسئله‌ای است که در میان موافقان علوم انسانی اسلامی، پاسخ‌های متعددی یافته است. رویکرد ابن‌سینا در شکوفایی فلسفة اسلامی، ظرفیت الگوبرداری برای این مهم را دارد. در این تحقیق تلاش شده، مؤلفه‌های رویکرد ابن‌سینا برای شکوفایی و توسعه فلسفة اسلامی استخراج گردد و با مطالعه در آثار علامه مصباح‌ یزدی الگوگیری موفقی از رویکرد مذکور نشان داده شود. ابن‌سینا کار خود در فلسفه را با بررسی دقیق ماهیت دانش فلسفه و به‌اصطلاح امروز فلسفة فلسفه آغاز می‌نماید. این مهم زمینه را برای بررسی دقیق‌تر مسائل فلسفه فراهم می‌نماید. وی با ترسیم روشنی از فلسفه و با نوآوری‌های روشی و تکنیکی خود، جهشی در نظام فلسفة اسلامی تأسیس‌شده توسط فارابی ایجاد می‌کند. در آثار علامه مصباح ‌یزدی که به منظور تولید علوم انسانی اسلامی ارائه گردیده، می‌توان چنین رویکردی را مشاهده کرد، به این معنا که علامه در مسیر تولید هریک از علوم انسانی، نخست تلاش کرده، ترسیم روشنی از آن علم در قالب فلسفة آن علم ارائه دهد و بدین وسیله زمینۀ تولید آن علم را فراهم نماید. برای مثال، در تولید اخلاق اسلامی، نخست فلسفة اخلاق اسلامی با دقت بررسی شده و پس ارائة روشنی از ماهیت اخلاق اسلامی، نظام اخلاقی اسلام ارائه گردیده است.
    References: 
    • ابن‌سینا، حسین ‌بن ‌عبدالله (1376). الإلهیات من کتاب الشفاء. تحقیق حسن حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • ابن‌سینا، حسین‌ بن‌ عبدالله (1379). النجاة. تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: دانشگاه تهران.
    • ابن‌سینا، حسین ‌بن ‌عبدالله (1381). الاشارات و التنبیهات. تحقیق مجتبی زارعی. قم: بوستان کتاب.
    • ابن‌سینا، حسین ‌بن ‌عبدالله (1404ق). الشفاء المنطق. تصحیح ابراهیم مدکور. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
    • ابن‌سینا، حسین ‌بن ‌عبدالله (1953م). رسائل ابن‌سینا. تصحیح حلمی ضیاء اولکن. استانبول: مطبعه ابراهیم خروز.
    • ابن‌سینا، حسین ‌بن ‌عبدالله (بی‌تا ـ الف). رسائل ابن‌سینا. قم: بیدار.
    • ابن‌سینا، حسین‌ بن‌ عبدالله (بی‌تا ـ ب). الرسائل فی الحکمة و الطبیعیات. قاهره: دارالعرب.
    • ارسطو (1389). متافیزیک (مابعدالطبیعه). ترجمۀ شرف‌الدین خراسانی. تهران: حکمت.
    • باقری، خسرو (1382). هویت علم دینی: نگاهی معرفت‌شناختی به نسبت دین با علوم انسانی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • بستان، حسین (1390). گامی به‌سوی علم دینی (2): روش بهره‌گیری از متون دینی در علوم اجتماعی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • بستان، حسین (1392). نظریه‌سازی دینی در علوم اجتماعی با تطبیق بر جامعه‌شناسی خانواده. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • جوادی آملی، عبدالله (1372). شریعت در آینه معرفت. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
    • جوادی آملی، عبدالله (1386). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. تدوین احمد واعظی. قم: اسراء.
    • حسنی، سیدحمیدرضا و دیگران (1386). علم دینی؛ دیدگاه‌ها و ملاحظات. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • سلیمانی ‌امیری، عسکری (1388). منطق و شناخت‌شناسی از نظر حضرت استاد مصباح به ضمیمه روش‌شناسی علوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • سوزنچی، حسین (1389). معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    • طوسی، نصیرالدین (1403ق). شرح الاشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات). قم: دفتر نشر الکتاب.
    • علی‌پور، مهدی و دیگران (1390). پارادایم اجتهادی دانش دینی "پاد". قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • کردفیروزجائی، یارعلی (1387). نوآوری‌های فلسفۀ اسلامی: در قلمرو مابعدالطبیعه به روایت ابن‌سینا، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • گرائی، عباس (1401). الگوبرداری از تأسیس فلسفۀ اسلامی برای تأسیس علوم انسانی اسلامی. مطالعات میان‌رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، 1(1)، 83ـ112.
    • مصباح ‌یزدی، محمدتقی (1374). دروس فلسفة اخلاق. تهران: اطلاعات.
    • مصباح‌ یزدی، محمدتقی (1379). آموزش فلسفه. چ دوم. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
    • مصباح ‌یزدی، محمدتقی (1382). شرح الهیات شفاء. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • مصباح ‌یزدی، محمدتقی (1384). اخلاق در قرآن (معارف قرآن7). تحقیق و نگارش محمدحسین اسکندری. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • مصباح ‌یزدی، محمدتقی (1398). پرواز تا بی‌نهایت: بال‌های پرواز (1): آگاهی و بالندگی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • مصباح، علی (1397). فلسفۀ علوم انسانی در اسلام. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • مصباح، مجتبی (1395). فلسفۀ اخلاق. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • هادوی ‌تهرانی، محمدمهدی (1384). فلسفۀ علم اصول. پژوهش‌های فقهی، 1(1)، 51ـ74.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Geraei , Abbas. (2026) The Avicennian Approach of Allamah Misbah Yazdi in Developing the Islamic Humanities. Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15(1), 7-27 https://doi.org/10.22034/pajohesh.2025.5002553.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abbas Geraei ."The Avicennian Approach of Allamah Misbah Yazdi in Developing the Islamic Humanities". Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15, 1, 2026, 7-27

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Geraei , A.(2026) 'The Avicennian Approach of Allamah Misbah Yazdi in Developing the Islamic Humanities', Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15(1), pp. 7-27

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Geraei , A. The Avicennian Approach of Allamah Misbah Yazdi in Developing the Islamic Humanities. Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 2026; 15(1): 7-27