Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, Volume 15, Issue 2, No 30, Year 2026, Pages 59-79

    An Evaluation of the Nature, Applications, and Realization of Islamic Economics in the Thought of Martyr Sadr

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mohammad javad ghasemi asl estahbanati / Assistant Professor, Department of Economics, Imam Khomeini Educational and Research Institute. / ghasemiasl@iki.ac.ir
    Ali Jaberi / Assistant Professor, Department of Economics, Imam Khomeini Educational and Research Institute. / ali_jaberi2@yahoo.com
    dor 20.1001.1.24235679.1403.15.2.6.5
    doi Registering DOI...⏳
    Abstract: 
    Martyr Sadr, an Islamic luminary and foundational figure in the discipline of Islamic economics, delineated his economic theories by distinguishing between religion and science. However, his various formulations regarding the nature and ontology of Islamic economics have given rise to ambiguity concerning his perspective on this field. Through a comprehensive analysis of his writings, this study endeavors to elucidate and evaluate the relationship between science and Islamic economics within his intellectual framework. According to the research findings, Martyr Sadr adopts two approaches to Islamic economics: (1) the economic reality that is realized, or assumed to be realized, within Islamic society and in accordance with the framework of the Islamic economic madhhab; and (2) the economic reality that is inferred from the exclusive Islamic sources, namely the Qur'an and Sunnah. Sadr categorizes economic science into two types: natural and social. Theories within natural economic science are universally valid across societies and are not contingent upon human will or social madhhab. Conversely, Islamic social economics possesses the capacity for realization, and it can be argued that its subject matter is currently realized. In Sadr's view, Islam does not bear the responsibility of elaborating scientific theories per se, yet, in practice, elements of economic realities are embedded within the divine traditions (sunan) as articulated in transmitted evidence (dalīl naqlī).
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :ارزیابی چیستی، کاربردها و تحقق علم اقتصاد اسلامی در نگرش شهید صدر
    Abstract: 
    شهید صدر، نابغۀ اسلامی و پایه‌گذار دانش اقتصاد اسلامی، با تفکیک بین مذهب و علم، به تشریح نظریات مذهبی اقتصادی پرداخته است. تعابیر متنوع ایشان درباره چیستی و هستی علم اقتصاد اسلامی، دیدگاه ایشان درباره علم اقتصاد اسلامی را دچار ابهام کرده است. در این تحقیق تلاش می‌شود با ارائه تحلیل جامعی از کلام ایشان، نسبت علم و اقتصاد اسلامی در منظومۀ فکری ایشان تشریح و ارزیابی شود. طبق یافته‌های تحقیق، شهید صدر، دو رویکرد به علم اقتصاد اسلامی دارد: 1. واقعیت اقتصادی که در جامعۀ اسلامی و در چارچوب مذهب اقتصادی اسلامی تحقق یافته یا فرض شده است. 2. واقعیت اقتصادی که از منابع اختصاصی اسلامی شامل قرآن و سنت استنباط شود. شهید صدر علم اقتصاد را دو نوع طبیعی و اجتماعی می‌داند. نظریات علم اقتصاد طبیعی، در هر جامعه‌ای صادق است و تابع اراده انسانی و مذهب اجتماعی نیست. علم اقتصاد اسلامی اجتماعی، ظرفیت تحقق دارد و می‌توان گفت: در زمان حاضر موضوع آن محقق شده است. طبق نظر شهید صدر، اسلام رسالتی در تشریح نظریات علمی ندارد، اما عملاً در سنت‌های الهی مطرح در دلیل نقلی، بخش‌هایی از واقعیات اقتصادی وجود دارد.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • توکلی، محمدجواد، (1396). بازخوانی رویکرد شهید صدر در مورد هویت علمی اقتصاد اسلامی. روش‌شناسی علوم انسانی، 23 (90)، 211ـ234.
    • دادگر، یدالله (1375). کاوشی در علمیت اقتصاد و اقتصاد اسلامی. معرفت، 2 (23)، 15ـ29.
    • دادگر، یدالله (1377). تحلیلی بر علمی نبودن اقتصاد اسلامی از نظر آیت‌الله صدر. نامه مفید، 4 (13)، 49ـ72.
    • رفیعی آتانی، عطاءالله (1390). بازخوانی مجدد ماهیت اقتصاد اسلامی. معرفت اقتصاد اسلامی، 3 (5)، 171ـ196.
    • صدر، سیدمحمدباقر (1382). اقتصادنا. قم: بوستان کتاب.
    • صدر، سیدمحمدباقر (1421ق ـ الف). المدرسۀ القرآنیه. قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیۀ للشهید الصدر.
    • صدر، سیدمحمدباقر (1421ق ـ ب). المدرسۀ الاسلامیه. قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیۀ للشهید الصدر.
    • صدر، سیدمحمدباقر (1424ق ـ الف). الأسلام یقود الحیاه. بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
    • صدر، سیدمحمدباقر (1424ق ـ ب). فلسفتنا. قم، مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیۀ للشهید صدر.
    • قاسمی‌اصل، محمدجواد (1396). فرضیه در مذهب اقتصادی اسلام با تأکید بر دیدگاه شهید صدر در کتاب اقتصادنا. عیار پژوهش در علوم انسانی، 8 (15)، 107ـ122.
    • قاسمی‌اصل، محمدجواد (1397). قواعد رفتاری در اقتصاد اسلامی؛ مفهوم، ویژگی‌ها، رویکردهای نظری و مبانی عملی. پژوهشنامه سبک زندگی، 4 (7)، 41ـ64.
    • قاسمی‌اصل، محمدجواد، (1393). بررسی و تحلیل جایگاه استقرا در روش شهید صدر در اقتصاد اسلامی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد اقتصاد. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • قاسمی‌اصل، محمدجواد، (1398). نظریه سیاستی در اقتصاد اسلامی. معرفت اقتصاد اسلامی، 10 (20)، 161ـ178.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1372). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1394). آموزش فلسفه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
    • میرمعزی، سیدحسین (1385). نقد و بررسی دیدگاه شهید صدر درباره هویت اقتصاد اسلامی. اقتصاد اسلامی، 6 (22)، 123-146.
    • میرمعزی، سیدحسین (1390). درآمدی بر روش علم اقتصاد اسلامی. اقتصاد اسلامی، 11 (42)، 5ـ28.
    • میرمعزی، سیدحسین، (1386). موضوع علم اقتصاد اسلامی. اقتصاد اسلامی، 7 (28)، 7ـ35.
    • نظری، حسن‌آقا (1388). روش‌شناسی شهید صدر درباره شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی و تحقیق نهایی درباره آن. روش‌شناسی علوم انسانی، 15 (61)، 51ـ61.
    • نظری، حسن‌آقا و همکاران (1397). معناشناسی مکتب، نظام و علم در ادبیات اقتصاد اسلامی. معرفت اقتصاد اسلامی، 10 (19)، 25ـ46.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ghasemi asl estahbanati, Mohammad javad, Jaberi, Ali. (2026) An Evaluation of the Nature, Applications, and Realization of Islamic Economics in the Thought of Martyr Sadr. Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15(2), 59-79 https://doi.org/10.22034/pajohesh.2025.5002986.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammad javad ghasemi asl estahbanati; Ali Jaberi."An Evaluation of the Nature, Applications, and Realization of Islamic Economics in the Thought of Martyr Sadr". Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15, 2, 2026, 59-79

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ghasemi asl estahbanati, M, Jaberi, A.(2026) 'An Evaluation of the Nature, Applications, and Realization of Islamic Economics in the Thought of Martyr Sadr', Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15(2), pp. 59-79

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ghasemi asl estahbanati, M, Jaberi, A. An Evaluation of the Nature, Applications, and Realization of Islamic Economics in the Thought of Martyr Sadr. Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 2026; 15(2): 59-79