Pages:
47-72
Receive Date: 2026/07/01
Accept Date: 2026/07/01
Abstract:
The aim of this research is to investigate the challenges related to the definitions of three key terms (construct, concept, variable) in humanities research and to present solutions for their accurate identification. The research method was fundamental-applied, and the statistical population included 152 volumes of books in the fields of research methods, statistics, and mathematics across various academic disciplines. Investigations showed that only 28.9% of the books had specific definitions for the mentioned terms, and in 71.1% of them, no definition was provided. Out of these, 44 titles were selected for analysis. The research instrument was the definitions provided by reputable national and international authors, which were evaluated based on two main criteria for each term (measurability and variability for variables). Only 27 book titles (17.7%) were able to provide appropriate definitions for all three terms. The results indicated that in over 84% of the sources, there is no consensus on the definition of "construct," "concept," and "variable." This lack of consensus poses a serious challenge for researchers and students, leading to confusion in identifying the terms and incorrect use of statistical methods; for example, mistakenly using the "t-test" instead of the "Mann-Whitney U test." Furthermore, most authors' reliance on traditional definitions prevents a precise analysis of concepts. To resolve this problem, operational definitions should be used to transform constructs and concepts from an abstract level into measurable variables. Finally, solutions for identifying the terms based on scales and research methods are presented.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :چالشهای تعریف واژگان«سازه»، «مفهوم» و «متغیر» در پژوهش و ارائة راهکارهای مناسب برای رفع آنها و تشخیص واژگان
Abstract:
هدف این پژوهش، بررسی چالشهای مربوط به تعاریف سه واژة کلیدی (سازه، مفهوم، متغیر) در تحقیقات علوم انسانی و ارائة راهکارهایی برای تشخیص دقیق آنهاست. روش تحقیق از نوع بنیادی ـ کاربردی بوده و جامعة آماری شامل ۱۵۲ جلد کتاب در حوزههای روش تحقیق، آمار و ریاضی در رشتههای گوناگون تحصیلی است. بررسیها نشان داد که تنها 9/28 درصد کتابها دارای تعاریف مشخصی از واژگان مزبور بودند و در 1/71 درصد آنها هیچگونه تعریفی ارائه نشده بود. از این میان، ۴۴ عنوان کتاب برای تحلیل انتخاب شدند. ابزار پژوهشْ تعاریف ارائهشده توسط نویسندگان معتبر ملی و بینالمللی بود که بر اساس دو شاخص اصلی برای هر واژه (اندازهپذیری و تغییرپذیری برای متغیر) ارزیابی شدند. تنها ۲۷ عنوان کتاب (7/17 درصد) توانستند تعاریف مناسبی از هر سه واژه ارائه دهند. نتایج نشان دادند در بیش از ۸۴ درصد منابع، اجماع نظری در تعریف «سازه»، «مفهوم» و «متغیر» وجود ندارد. این عدم اجماع چالشی جدی برای پژوهشگران و دانشجویان محسوب میشود و موجب سردرگمی در تشخیص واژگان و استفادة نادرست از روشهای آماری میگردد؛ برای نمونه، استفادة اشتباه از آزمون «t» به جای آزمون «من ویت نی». همچنین وابستگی اغلب نویسندگان به تعاریف سنتی، مانع تحلیل دقیق مفاهیم میشود. برای رفع این مشکل، باید با تعریف عملیاتی، سازهها و مفاهیم را از سطح انتزاعی به متغیرهای قابل سنجش تبدیل کرد. در پایان، راهکارهایی برای تشخیص واژگان بر اساس مقیاسها و شیوههای پژوهشی ارائه شدهاند.
References:
- آیسنک، مایکل (1379). فرهنگ توصیفی روانشناسی شناختی، ترجمة علینقی خرازی و دیگران. تهران: نشر نی.
- ادرواردز، آلن ال. (1396). طرح آزمایشی در تحقیق روانی. ترجمة رقیه یثربی. تهران: سمت.
- اسماعیلی، علی و بیابانگرد، اسماعیل(1388). آمار و روش تحقیق. تهران: سنجش.
- برتیوم، فرانسوا و لامورو، آندره (1395). روش تحقیق در روانشناسی، ترجمة حمزه گنجی. تهران: ساوالان.
- بریمی، احمد (1397). کلیات روش تحقیق در حوزة زیست پزشکی. تهران: گروه تألیفی دکتر خلیلی.
- بست، جان (1390). روشهای تحقیق در علوم تربیتی و رفتاری. ترجمة پاشا شریفی و نرگس طالقانی. تهران: رشد.
- بلاکول، دیوید (1366). آمار پایهای. ترجمة سیدمجتبی حسینیون. مشهد: آستان قدس رضوی.
- بلیکی، نورمن (1395). طراحی پژوهشهای اجتماعی. ترجمة حسن چاوشیان. تهران: نشر نی.
- بوریچ، ویلیام یان بردمور (1386). هنر تحقیق علمی. ترجمة محمدتقی فرامرزی. تهران: مازیار.
- بهبودیان، جواد (1401). آمار و احتمال مقدماتی. مشهد: دانشگاه امام رضا.
- تاجداری، پرویز و افشیننیا، منوچهر (1388). مقدمهای بر آمار. تهران: اتا.
- تدلی، چارلز و تشکری، عباس (1396). بنیانهای پژوهش ترکیبی. ترجمة اکبر زارع، مهرنوش فخارزاده و رحمتالله ترکان. یزد: دانشگاه یزد.
- جوادی، موسی (1395). تفاوت مفهوم، متغیر و سازه در تحقیق. اسلامشهر: دانشگاه آزاد اسلامی.
- حسنزاده، رمضان (1401). روشهای تحقیق در علوم رفتاری. تهران: ساوالان.
- خلعتبری، جواد (1399). مباحثی در آمار توصیفی و استنباطی. تهران: صاد.
- دلاور، علی (1399). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.
- دواس، دی. ای (1397). پیمایش در تحقیقات اجتماعی. ترجمۀ هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.
- دوستار، محمد و اکبری، محسن (1392). نگارش تحقیق علمی. گیلان: دهسرا.
- رایف، دانیل و دیگران (1391). تحلیل پیامهایرسانهای. ترجمة مهدخت بروجردی علوی. تهران: سروش.
- رنجبران، هادی (1392). آمار و احتمال. تهران: نشر کتاب دانشگاهی.
- ساروخانی، باقر (1393). روشهای تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: پژوهشهای علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- سبحانیفرد، یاسر و اخوان خرازیان، مریم (1391). تحلیل عاملی، مدلسازی معادلات ساختاری. تهران: دانشگاه امام صادق.
- سرمد، زهره و دیگران (1396). روشهای تحقیق در علوم رفتاری. تهران: آگاه.
- سریعالقلم، محمود (1392). روش تحقیق در علوم سیاسی و روابط بینالملل، تهران: فرزان.
- سینیسکالکو، ماریا ترسا و و آئورت، نادیا (1393). روشهای کمّی در تحقیق برنامهریزی آموزشی، ترجمة مظفرالدین واعظی و مرضیه حسنوند. تهران: آوای نور.
- شعبانی ورکی، بختیار (1385). منطق پژوهش در علوم تربیتی و اجتماعی. مشهد: آستان قدس رضوی.
- شمس، اسدالله و افروغ، سعید (1394). روش تحقیق بدون معلم. تهران: گویا.
- شیولسون، ریچارد (1397). استدلال آماری در علوم رفتاری. ترجمۀ علیرضا کیامنش. تهران: جهاد دانشگاهی.
- طالقانی، محمود (1381). روش تحقیق نظری. تهران: دانشگاه پیام نور.
- فروغی، محمد و دیگران (1396). بازتعریف مادی و مجرد با استفاده از منطق فازی. منطق پژوهش، 1(8)، 87-108.
- فرهادی، حسین (1387). اصول و روش تحقیق در زبانشناسی کاربردی. ترجمة فاطمه جواهری و هاجر خانمحمد. تهران: راهنما.
- فورزانو، لوری آن بی. و گراوتر، فردریک جی. (1401). روشهای پژوهش در علوم رفتاری. ترجمة عباسعلی حسین خانزاده، لیلا جارستان و امیر قربانپور لفمجانی. تهران: رشد فرهنگ.
- قاسمی، حمید و دیگران (1402). مرجع پژوهش. تهران: اندیشهآرا.
- کرسول، جان دبلیو (1396). رویکردهای کمّی، کیفی و ترکیبی. ترجمة حسن داناییفرد و علی صالحی. تهران: کتاب مهربان.
- کرلینجر، فرد ان. (1398). مبانی پژوهش در علوم رفتاری. ترجمة حسن پاشا شریفی و جعفر نجفی زند. تهران: آوای نور.
- کریپندورف، کلوس (1388). تحلیل محتوا. ترجمة هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.
- گال، مردیت دامین و دیگران (1401). روشهای تحقیق کمّی و کیفی در علوم تربیتی و روانشناسی. ترجمة احمدرضا نصر و دیگران. تهران: دانشگاه شهید بهشتی و سمت.
- محمدپور، احمد (1397). ضد روش. قم: لوگوس.
- مکناب، دیوید ای. (1395). روشهای تحقیق کمّی و کیفی مدیریت دولتی و سازمانهای غیرانتفاعی. ترجمة رضا واعظی و محمدصادق آزمندیان. تهران: صفار.
- نچمیاس، دیوید و فرانکفورد، چاوا (1390). روشهای پژوهش در علوم اجتماعی. ترجمة فاضل لاریجانی و رضا فاضلی. تهران: سروش.
- نگارشنژاد، عبدالمجید (1381). روشهای مقدماتی آماری در علوم تربیتی. قم: صحفی.
- نیومن، ویلیام لاورنس (1399). رویکردهای کمّی و کیفی. ترجمة حسن داناییفرد و حسین کاظمی. تهران: کتاب مهربان.
- وزیری، شهرام و دیگران (1394). روش تنظیم و گزارشپژوهش در روانشناسی، مشاوره و علوم تربیتی. تهران: روان.
-
-
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Hedayat Panah Shaldehi, Ahmad, Kheirkhah Sadegh, Tahereh, Hedayatpanah Shaldehi, Mohammad Saeid, Hedayatpanah Shaldehi , Marziyeh, Hedayatpanah Shaldehi , Badriyeh. (2026) Challenges in Defining the Terms "construct," "concept," and "variable" in Research and Presenting Appropriate Solutions for Their Identification. Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15(1), 47-72 https://doi.org/10.22034/pajohesh.2025.5002400.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Ahmad Hedayat Panah Shaldehi; Tahereh Kheirkhah Sadegh; Mohammad Saeid Hedayatpanah Shaldehi; Marziyeh Hedayatpanah Shaldehi ; Badriyeh Hedayatpanah Shaldehi ."Challenges in Defining the Terms "construct," "concept," and "variable" in Research and Presenting Appropriate Solutions for Their Identification". Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15, 1, 2026, 47-72
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Hedayat Panah Shaldehi, A, Kheirkhah Sadegh, T, Hedayatpanah Shaldehi, M, Hedayatpanah Shaldehi , M, Hedayatpanah Shaldehi , B.(2026) 'Challenges in Defining the Terms "construct," "concept," and "variable" in Research and Presenting Appropriate Solutions for Their Identification', Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 15(1), pp. 47-72
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Hedayat Panah Shaldehi, A, Kheirkhah Sadegh, T, Hedayatpanah Shaldehi, M, Hedayatpanah Shaldehi , M, Hedayatpanah Shaldehi , B. Challenges in Defining the Terms "construct," "concept," and "variable" in Research and Presenting Appropriate Solutions for Their Identification. Ravesh Shenasi Pazhuhesh Dar Olum Ensani, 2026; 15(1): 47-72